Θέσεις του ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΑΝΕΜΟΥ: Το ΕΣΠΑ Ν Αιγαίου, οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και το Ειδικό Πρόγραμμα Ανταγωνιστικότητας για το Ν Αιγαίο

Όπως δήλωσε ο Νίκος Χρυσόγελος, Περιφερειακός Σύμβουλος με τον ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΑΝΕΜΟ, Γραμματέας του Περιφερειακού Συμβουλίου Ν. Αιγαίου «Από την ενημέρωση που έκανε ο εισηγητής της Ενδιάμεσης Διαχειριστικής Αρχής κ. Βουτσίνος, αλλά και την παρέμβαση του παριστάμενου πρώην υφυπουργού και κυβερνητικού βουλευτή  κ. Ρήγα, διαφαίνεται ότι εφόσον δεν υπάρξουν πόροι από την εθνική συμμετοχή, όλοι οι άξονες του ΕΣΠΑ για το Νότιο Αιγαίο θα πέσουν από τα 280 εκατομμύρια Ευρώ σήμερα (50% ευρωπαϊκή και 50% εθνική συμμετοχή) σε περίπου 160 εκατομμύρια Ευρώ (αν υιοθετηθεί το μοντέλο 85% ευρωπαϊκή, 15% εθνική συμμετοχή), ή στα 140 εκατομμύρια Ευρώ (αν η ευρωπαϊκή συμμετοχή αυξηθεί στο 100% για τα χρηματοδοτούμενα από ευρωπαϊκές πηγές προγράμματα).

Το πρόβλημα είναι ακόμα πιο σοβαρό αν σκεφτεί κανείς ότι για να απορροφηθεί όλο το ποσό στο ΕΣΠΑ για το Ν Αιγαίο θα έπρεπε στα 140.000.000 Ευρώ της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης να προστεθούν όχι μόνο τα 140.000.000 ευρώ (για να καλυφθεί το 50% της εθνικής χρηματοδότησης) αλλά και επιπλέον 70.000.000 ευρώ για δαπάνες που δεν είναι επιλέξιμες με βάση τους όρους που θέτει η ΕΕ για την υλοποίηση των έργων. Για παράδειγμα, λόγω της απουσίας χρήσεων γης και των υψηλών αξιών της γης στα νησιά, το κόστος για αποζημιώσεις έχει εκτοξευθεί σε δυσθεόρατα ύψη και ξεπερνάει το 10% το οποίο δέχεται η ΕΕ ως επιλέξιμη δαπάνη και άρα πρέπει να εξευρεθούν εθνικοί πόροι για να καλυφθεί η διαφορά, κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο πια. Σε πολλές περιπτώσεις το κόστος αυτό φτάνει και το 30-40%. Για παράδειγμα, οι αποζημιώσεις για απαλλοτριώσεις φτάνουν το 40% για το λιμάνι Μυκόνου αλλά επιλέξιμο κόστος είναι μόνο το 10% για έργα συν-χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ.  

Η Περιφέρεια Ν Αιγαίου όπως είναι γνωστό βγήκε από τον Στόχο Ι (σύγκλιση) και περιορίστηκε στον Στόχο ΙΙ (ανταγωνιστικότητα), χάνοντας έτσι σημαντικούς πόρους για αναγκαίες υποδομές και συνοχή, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν τεράστιες αποκλείσεις μεταξύ των διαφόρων νησιών και ελλείψεις σε περιβαλλοντικές και κοινωνικές υποδομές. Όπως διαφαίνεται από την πορεία των συζητήσεων για την “Ευρώπη 2020”και το μέλλον των Πολιτικών Συνοχής, στην επόμενη προγραμματική περίοδο η περιφέρεια του Ν Αιγαίου κινδυνεύει να μείνει σχεδόν χωρίς ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις για την συνοχή και τις κοινωνικές υποδομές.

Όμως, σημαντικό είναι να δούμε και να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα των χρημάτων που διατέθηκαν από όλα τα προηγούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα – Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, ποια αποτελέσματα είχαν σε επίπεδο κοινωνικής συνοχής και ανάπτυξης των κοινωνικών υποδομών, κατά πόσο βοήθησαν στην σύγκλιση μεταξύ των νησιωτικών κοινωνιών, κατά πόσο επιλύσανε τα περιβαλλοντικά προβλήματα (διαχείριση απορριμμάτων, επεξεργασία λυμάτων, διαχείριση νερού και φυσικών πόρων, διαχείριση και προστασία των φυσικών περιοχών και της βιοποικιλότητας). 

Από τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν προκύπτει ότι:

– Το 60% των πόρων που έχουν μέχρι σήμερα κατανεμηθεί, έχουν κατευθυνθεί στα 5 νησιά της πρώτης ταχύτητας (Ρόδος, Κως, Θήρα, Μύκονος, Σύρος), χωρίς όμως να επιλυθούν έστω τα δικά τους προβλήματα, ενώ για όλα τα υπόλοιπα νησιά διατέθηκε συνολικά το 40%. Το αποτέλεσμα είναι να διευρύνεται το χάσμα στην συνοχή μεταξύ των νησιών. Φαίνεται μάλιστα ότι και στο εσωτερικό των μεγάλων νησιών δεν μειώθηκε ή ίσως και να αυξήθηκε το χάσμα μεταξύ τουριστικών περιοχών και περιοχών ορεινών ή απομακρυσμένων από το “κέντρο”, ενώ τώρα έρχεται να προστεθεί στα υπάρχοντα προβλήματα και η κατακόρυφη αύξηση της ανεργίας, η ένταση των κοινωνικών προβλημάτων (πχ προβλήματα ψυχικής υγείας, εξάρτησης από ναρκωτικά και άλλες ουσίες, ρωγμές στον κοινωνικό ιστό, εμφάνιση εγκληματικότητας, έστω και σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τις αστικές περιοχές κα) που αυξάνουν τα προβλήματα συνοχής στο Ν Αιγαίο. Τα μικρά νησιά αλλά και περιοχές μέσα στα ίδια τα μεγάλα νησιά είχαν μέχρι τώρα μεγάλη δυσκολία να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ωρίμανσης μιας πρότασης. Όμως και πολλοί μεγάλοι δήμοι δεν έχουν την διαχειριστική επάρκεια που απαιτείται για να μπορέσουν να αναλάβουν σχετικά έργα με αποτέλεσμα να μεγαλώνει το χάσμα στο εσωτερικό της περιφέρειας μας.

– Η εθνική συμμετοχή στα συν-χρηματοδοτούμενα προγράμματα του ΕΣΠΑ και οι πόροι από το Ειδικό Πρόγραμμα Ενίσχυσης της Ανταγωνιστικότητας που υποτίθεται θα διέθετε η κυβέρνηση για να καλύψει τους πόρους που χάθηκαν από το Ν Αιγαίο, λόγω της ένταξης της περιοχής στον Στόχο ΙΙ, έχουν σχεδόν μηδενιστεί.  Αν και δεν έχει ομολογηθεί επισήμως, το Ειδικό Πρόγραμμα Ενίσχυσης της Ανταγωνιστικότητας για το Νότιο Αιγαίο, που θα διέθετε μόνο εθνικούς πόρους, έχει εγκαταλειφθεί στην πράξη, αφού μέχρι σήμερα έχουν διατεθεί μόλις 3,7 εκατομμύρια Ευρώ (περίπου 1,5%), ενώ στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων έχει εγγραφεί ποσό μόλις 31,7 εκατομμυρίων Ευρώ, όταν η κυβέρνηση υπόσχονταν ότι θα διαθέσει 250 εκατομμύρια Ευρώ από εθνικούς πόρους.

– Σχετικά με την πορεία υλοποίησης των διαφόρων αξόνων του ΕΣΠΑ για το Ν Αιγαίο, εμφανίζεται σχετικά καλύτερη απορροφητικότητα σε σχέση με άλλες περιοχές αλλά πολλά από αυτά τα έργα είναι ουρές από το Γ’ ΚΠΣ ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό έχει κατευθυνθεί σε ιδιωτικές και όχι δημόσιες δραστηριότητες. Με δεδομένο όμως ότι θα μπορούσε να περιοριστεί ο προϋπολογισμός που θα διατεθεί για το Ν Αιγαίο λόγω της αλλαγής της σχέσης συν-χρηματοδότησης (από 50-50% σε 85-15%) πολλά έργα κινδυνεύουν να μείνουν μετέωρα και να χωρίς χρηματοδότηση. Ο προϋπολογισμός των έργων που έχουν ενταχθεί φτάνει στο 134,2%, με προϋπολογισμό συμβάσεων που αντιστοιχεί στο 99,5% και πραγματοποιημένες δαπάνες στο 37%.

– Μικρή ή και σχεδόν μηδενική απορρόφηση παρουσιάζουν τομείς που είναι ιδιαίτερα κρίσιμοι για το Νότιο Αιγαίο, όπως για παράδειγμα το Περιβάλλον, η Γεωργία, η Αλιεία και η Υγεία – Κοινωνικές υποδομές, οι πόροι των οποίων προέρχονται από τα 3 Επιχειρησιακά Προγράμματα του Κοινωνικού Ταμείου (40 εκατομμύρια Ευρώ), το Ταμείο Συνοχής (250 εκατομμύρια Ευρώ), το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης (20 εκατομμύρια), το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Αλιείας (20 εκατομμύρια Ευρώ) και το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Περιβάλλον και Αειφορική Ανάπτυξη (ΕΠΠΕΡΑΑ), που θα διέθετε χρηματοδοτήσεις (180 εκατομμύρια) για έργα επεξεργασίας απορριμμάτων, υγρών αποβλήτων, προστασίας περιβάλλοντος, φυσικών περιοχών κα. Για τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα δεν υπάρχει συνεργασία ή έστω ενημέρωση της Περιφέρειας και πολύ περισσότερο του Περιφερειακού Συμβουλίου, όπως είχαμε τονίσει και κατά την συζήτηση για τον προϋπολογισμό της Περιφέρειας στην ειδική συνεδρίαση. Ειδικά για τα έργα περιβάλλοντος μέχρι τώρα υπάρχει απορρόφηση μόλις 2,2 εκατομμυρίων Ευρώ. Όμως 15 οικισμοί που ανήκουν στην Γ’ προτεραιότητα δεν έχουν ακόμα προχωρήσει σε έργα επεξεργασίας των λυμάτων και κινδυνεύουν με επιβολή προστίμων, ενώ πολλά από τα νησιά διαθέτουν τα απορρίμματά τους ακόμα σε Χώρους Ανεξέλεγκτης Διάθεσης, ρυπαίνοντας το περιβάλλον και κινδυνεύοντας με επιβολή προστίμων ύψους έως και 34.000 ευρώ τη μέρα. Μόνο δυο προτάσεις που αφορούν στο νερό έχουν υποβληθεί μέχρι τώρα, ενώ υπάρχει πρόβλημα ωρίμανσης έργων ύδρευσης, παρόλο ότι το κόστος που καταβάλλουν τα νησιά (μεταφορά νερού ή αγορά εμφιαλωμένου νερού) είναι τεράστιο.

Όμως, σημαντικό είναι να δούμε και να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα των χρημάτων που διατέθηκαν από όλα τα προηγούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα – Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, και την πρώτη φάση του ΕΣΠΑ, όχι μόνο ως προς την απορρόφηση πόρων αλλά και στο αν συνέβαλαν πράγματι στην συνοχή, στην σύγκλιση και στην μακροχρόνια ευημερία των νησιωτικών κοινωνιών. Η αύξηση της ανεργίας, τα τεράστια προβλήματα που υπάρχουν πχ σε υποδομές για την υγεία και το περιβάλλον ακόμα και στα μεγάλα νησιά δείχνουν ότι απαιτούνται βαθιές αλλαγές στον τρόπο που μελετώνται τα διάφορα έργα και στον τρόπο υλοποίησης αλλά κυρίως στην ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

– Από κοινοτικούς πόρους για παράδειγμα έχουν χρηματοδοτηθεί ή χρηματοδοτούνται έργα κατασκευής Χώρων Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων, όταν είναι γνωστό ότι αυτοί οι χώροι δεν είναι επιλέξιμοι από την ΕΕ (μόνο χώροι ταφής προ-επεξεργασμένων απορριμμάτων, δηλαδή χώροι ταφής υπολειμμάτων ΧΥΤΥ είναι αποδεκτοί με βάση της Οδηγία 31/1999 και τη Συμφωνία του Ταμείου Συνοχής και της ελληνικής κυβέρνησης τον Οκτώβριο 2002). Το αποτέλεσμα είναι αφενός να χρηματοδοτούνται και να σπαταλιούνται σημαντικοί πόροι για χώρους ταφής απορριμμάτων, όταν με τα ίδια ή και πολύ λιγότερα χρήματα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με ολοκληρωμένο τρόπο η διαχείριση των απορριμμάτων (μείωση, ανακύκλωση, κομποστοποίηση) αλλά και να κινδυνεύουν οι τοπικές κοινωνίες να επιστρέψουν στην ΕΕ τις χρηματοδοτήσεις αλλά και να πληρώσουν πρόστιμο για μη εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και των όρων χρηματοδότησης των έργων.

– Πολλά χρήματα σπαταλιούνται σε μελέτες επί μελετών αλλά και δυσανάλογα ακριβές μελέτες. Για παράδειγμα, όπως έγινε γνωστό και από την ενημέρωση για το ΕΣΠΑ, σε μια εποχή οικονομικής κρίσης και αφαίρεσης σημαντικών εισοδημάτων από ανθρώπους που βρίσκονται ακόμα και στο όριο επιβίωσης, μια μελέτη όπως αυτή για τον περιφερειακό δρόμο της Καλύμνου κοστίζει 600.000 ευρώ (γιατί αντιστοιχεί σε ποσοστό πάνω στο εκτιμώμενο κόστος του έργου). Έτσι όμως πολλά από τα νησιά αδυνατούν να ανταποκριθούν στο κόστος ακόμα και εκπόνησης των μελετών των έργων που απαιτούνται για να καλύψουν τις ελλείψεις σε υποδομές.

– Πολλές φορές σχεδιάζονται έργα τα οποία δεν είναι αποδεκτά από τις τοπικές κοινωνίες λόγω μεγέθους ή ακατάλληλου σχεδιασμού (πχ η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κυκλάδων είχε προτείνει 5 σχέδια για το λιμάνι των Καμαρών της Σίφνου που ήταν όλα μη αποδεκτά από την τοπική κοινωνία που απαιτούσε μικρότερα μεγέθη και πιο προσαρμοσμένες προτάσεις) ή δεν είναι επαρκώς μελετημένα με αποτέλεσμα είτε να απορρίπτονται από το ΣτΕ (κατασκευή αλιευτικού καταφυγίου στην Φολέγανδρο) είτε να προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις και τελικά μεγάλο κόστος στην κοινωνία (για παράδειγμα κατασκευή του αλιευτικού καταφυγίου στον Πλατύ Γυαλό Σίφνου που έχει προκαλέσει μεγάλη διάβρωση στην ακτή και το Λιμενικό Ταμείο έχει αναγκαστεί να χρηματοδοτήσει με δικούς του πόρους τη σχετική μελέτη και είναι άγνωστο ποιος θα χρηματοδοτήσει τα έργα προστασίας από τη διάβρωση – δείτε σχετική επερώτηση του ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΑΝΕΜΟΥ Επερώτηση: Διάβρωση ακτής Πλατύ Γιαλού Σίφνου λόγω κακού σχεδιασμού λιμενικού έργου στην οποία δεν έχει καν απαντήσει η Περιφέρεια)

Κατά συνέπεια είναι αναγκαίο η Περιφέρεια Ν Αιγαίου να οργανωθεί με τρόπο που να μπορεί να ανταποκριθεί στο ρόλο της και κυρίως να βοηθήσει στην συνοχή στο εσωτερικό της περιφέρειας, στην αντιμετώπιση της ανεργίας που προσλαμβάνει εκρηκτικές διαστάσεις, στην μείωση των ελλείψεων σε κοινωνικές και περιβαλλοντικές υποδομές, στην μεταρρύθμιση της οικονομίας προς πράσινη κατεύθυνση. Μερικά σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση είναι:

(α) να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της χρήσης των πόρων του ΕΣΠΑ με τη χρήση και δεικτών που περιγράφουν σωστότερα τις επιπτώσεις  από την χρησιμοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων με όρους οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και δεν περιορίζονται απλώς σε θέματα απορροφητικότητας των διαθέσιμων πόρων.

(β) να αναπτυχθεί μια στρατηγική και πολιτικές της Περιφέρειας που συμβάλλουν στην συνοχή στο εσωτερικό της ίδιας της Περιφέρειας, στην σύγκλιση μεταξύ των νησιωτικών κοινωνιών αλλά και στο εσωτερικό των ίδιων των μεγάλων νησιών καθώς και στο εσωτερικό κάθε νησιωτικής κοινωνίας.

(γ) να δημιουργηθεί ένα Ταμείο Συνοχής που θα αξιοποιήσει καινοτόμα οικονομικά εργαλεία (πχ πράσινα “περιφερειακά” ομόλογα, πόρους από την παραγωγή πράσινης/ανανεώσιμης ενέργειας από τοπικές-συμμετοχικές εταιρίες, πρόσβαση σε ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα, έσοδα από φορολόγηση της σπατάλης φυσικών πόρων ή  μη βιώσιμων μοντέλων τουρισμού, απευθείας πρόσβαση σε πηγές χρηματοδότησης από το Ταμείο Συνοχής για έργα προστασίας του κλίματος ή την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) για τη χρηματοδότηση της δημιουργίας κοινωνικών και περιβαλλοντικών υποδομών που συμβάλλουν στην κοινωνική συνοχή και τη σύγκλιση επιτυγχάνοντας ταυτοχρόνως περιβαλλοντικούς στόχους.

(δ) Να στηριχθούν από την Περιφέρεια τα μικρά νησιά και οι ορεινές περιοχές μέσα στα μεγάλα νησιά ώστε να μπορέσουν να ωριμάσουν προτάσεις, να επεξεργαστούν κατάλληλες και προσαρμοσμένες στα μεγέθη τους λύσεις και πρακτικές, να υπάρχει έγκαιρη ενημέρωσης και σχεδιασμός πριν την προκήρυξη προγραμμάτων ώστε να υπάρχει επαρκής χρόνος για προετοιμασία , να υπάρξει τεχνική και άλλη υποστήριξη για την συμπλήρωση των τεχνικών δελτίων που απαιτούνται. 

(ε)  Να μην υπερβάλλουμε για την σημασία των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων μέσω του ΕΣΠΑ όταν η περιφέρεια εξάγει τεράστια ποσά τα οποία αν έμεναν και επενδύονταν στα νησιά θα μπορούσαν να διασφαλίζουν την ευημερία των νησιωτικών κοινωνιών μακροχρόνια με πόρους κάθε χρόνο πολλαπλάσιους από αυτούς που θα διατεθούν από όλες μαζί τις ευρωπαϊκές πηγές χρηματοδότησης.

Για παράδειγμα, στον ενεργειακό τομέα, το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με χρήση πετρελαίου στους σταθμούς της ΔΕΗ στα μη διασυνδεμένα με το δίκτυο νησιά, ανέρχεται ετησίως σε 700.000.000 ευρώ, ένα ποσό που αντιστοιχεί κάθε χρόνο στο ύψος 3 ΕΣΠΑ (που αφορούν το διάστημα 2007-2013). Οι τουρίστες καταναλώνουν κάθε χρόνο περίπου 40-45.000.000 γεύματα τα οποία, όμως, αποτελούνται κυρίως από τρόφιμα τα οποία εισάγονται από άλλες περιοχές αλλά και άλλες χώρες, συμβάλλοντας έτσι στην ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο της χώρας αντί να τροφοδοτούν την πρωτογενή παραγωγή, την ποιοτική και βιολογική καλλιέργεια και κτηνοτροφία αλλά και την μεταποίηση στα νησιά.

Επομένως, είναι απαραίτητη μια νέα οικονομική πολιτική στην περιφέρεια Ν Αιγαίου που θα δίνει έμφαση στις πράσινες δραστηριότητες, στην τοπικοποίηση της οικονομίας. Αυτό σημαίνει μια πολύ-επίπεδη πολιτική που βοηθάει να μην εξάγονται οι οικονομικοί πόροι της νησιωτικής περιφέρειας για να εισάγονται καταναλωτικά προϊόντα, πετρέλαιο, τρόφιμα αλλά μέσω αλλαγών στις τοπικές παραγωγικές δραστηριότητες και υπηρεσίες ανακυκλώνονται όλα αυτά τα τεράστια ποσά τοπικά, διασφαλίζοντας θέσεις εργασίας και κεφάλαια αναγκαία για περιβαλλοντικές και κοινωνικές υποδομές και επενδύσεις.   

Δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε, επίσης, ότι μόλις οι κυβερνητικοί και γενικά οι συμμετέχοντες στο σύστημα εξουσίας φύγουν από αυτό ή δεν τυγχάνουν πλέον της επιλογής των μηχανισμών εξουσίας, μιλάνε σαν να μην είχανε καμία ευθύνη και σαν να μην μετείχαν σε όσα μας οδήγησαν στην χρεοκοπία (οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική). Έτσι και ο κ Ρήγας ανακάλυψε ότι η κυβέρνηση υποσχέθηκε πράγματα (πχ πολλά Ειδικά Προγράμματα Ενίσχυσης της Ανταγωνιστικότητας) που είναι αδύνατο να χρηματοδοτήσει ή ότι υπάρχουν σοβαρά προβλήματα ή αδικαιολόγητες καθυστερήσεις ή έλλειψη ενημέρωσης για θέματα  που όσο ήταν υφυπουργός τα έβλεπε να πηγαίνουν καλά!

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: