Τάσος Αναστασίου: «Οδοιπορικά στα νησιά του νοτίου Αιγαίου: Φιλοσοφία και υποδομές για μια ρεαλιστική οικοτουριστική επιλογή»

Εισήγηση στην Ημερίδα «Γεωργία και κτηνοτροφία στο Ν. Αιγαίο την εποχή της οικονομικής και κλιματικής κρίσης: προβλήματα, ευκαιρίες, πρωτοβουλίες», Ρόδος, Αίθουσα «Ροδίνι», Τετάρτη 2 Μαρτίου 2011 

Θα επιχειρήσω εδώ μία σκιαγραφία της φιλοσοφίας που διέπει το εγχείρημα για διάσωση και ανάδειξη των παλαιών διόδων επικοινωνίας στα νησιά του αιγαιακού χώρου, σαν συμπύκνωση και αποκρυστάλλωση μιας πολυετούς, βαθειάς βιωματικής σχέσης. Η προσωπική αυτή επιλογή και σχέση υπήρξε καθοριστική, τόσο στη σύλληψη όσο και στην πρακτική του εγχειρήματος. Με την πεποίθηση ότι τα νησιά του νοτίου Αιγαίου αποτελούν στο σύνολό τους, ακόμα και σήμερα, προνομιακό πεδίο έκφρασης αυτής της θεώρησης, θα προσπαθήσω κατ’ αρχήν να αποδώσω τις έννοιες του  τ ο π ί ο υ  και της  δ ι α μ ο ν ή ς,  με τον πολυδιάστατο χαρακτήρα που τους δίνει μια ποιητική και στοχαστική διείσδυση στους μικροκόσμους του Αρχιπελάγους.

Εγκαταλείποντας τη «θαυμαστική» θεώρηση του τοπίου που ο χώρος του Αιγαίου από τη φύση του προκρίνει, ο κλασικός ταξιδιώτης-τουρίστας παραχωρεί τη θέση του στον περιηγητή-διανοητή. Ο δεύτερος δεν παρατηρεί, δεν γνωρίζει απλά νέους τόπους, ξεφεύγει από τη συνήθη ταξιδιωτική εμπειρία. Ερμηνεύει και βιώνει την εμπειρία του ποιητικά κι αισθητικά, βυθιζόμενος στη μαγεία του τοπίου, στη μυστική, αθέατη πλευρά του.

Το καταστάλαγμα αυτής της διεργασίας είναι μια σχέση στοργής και αγάπης απέναντι στον τόπο, η ερωτική του προσέγγιση, αντί της εκ των άνω ή από απόσταση θεώρησης που οδηγεί σε αντιλήψεις κυριαρχίας και εν τέλει επιβολής πάνω στον τόπο.

Τα νησιά του νοτίου Αιγαίου ανήκουν στην κατηγορία εκείνη τόπων που – σε παγκόσμιο επίπεδο – συγκροτούν, κάθε νησί χωριστά αλλά και στο σύνολό τους, ένα ιστορικά «φορτισμένο» τοπίο. Τοπίο που προκαλεί για τη φιλοσοφική αναζήτηση της ύπαρξης και της αλήθειας των πραγμάτων. Τοπίο όπου ο άνθρωπος, μέχρι και την εκπνοή του προηγούμενου αιώνα, λειτουργώντας σε μικροκλίμακα κοινότητας, είχε επίγνωση και αποδοχή του πεπερασμένου της ύπαρξής του στα όρια της φύσης και της κοινότητας.

Ο περιηγητής-διανοητής θα περάσει αθόρυβα από το πεδίο της επίσκεψης στο πεδίο της διαμονής. Διαμονής που σημαίνει παραμονή πλάϊ σ’ ό,τι εκπέμπει και προσφέρει αλήθεια, διείσδυση στην κρυπτή πλευρά της φύσης. Αυτήν που Κυκλάδες και Δωδεκάνησα, τόποι ασκεπείς και «φωτεινοί», καλύπτουν διακριτικά και αποκαλύπτουν επιλεκτικά.

Ο περιοδικός χαρακτήρας αυτής της διαμονής δεν αναιρεί, αντίθετα εμπεριέχει και ενισχύει τη σταθερή σχέση με τον τόπο. Δημιουργεί στον διαμένοντα την αίσθηση νέας πατρίδας – εν προκειμένω νέων πατρίδων που εναλλάσσονται συνεχώς – προσφέροντάς του την εμπειρία πολλών οικείων τόπων, οριοθετημένων γεωγραφικά στον τύπο του νησιού και κοινωνικά στον τύπο του μικροκόσμου.  

Η διαμονή αυτή είναι που σήμερα απομακρύνεται ως εμπειρία και ως προοπτική, καθώς διακυβεύεται και τελικά συνθλίβεται κάτω απ’ το βάρος της άμετρης ανάπτυξης του τεχνικού πολιτισμού. Ενός πολιτισμού που με πρωτοφανή ωμότητα και με όπλο τον άκρατο και άκριτο ορθολογισμό, οδεύει προς την ολοκληρωτική κυριαρχία του πάνω στη φύση. Τα νησιά υφίστανται ήδη τις αλλεπάλληλες επιπτώσεις.

Εν τούτοις τα νησιά, ακόμη και τα πιό επιβαρυμένα, χάρη στις σπάνιες ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν το φυσικό και πολιτιστικό τους τοπίο, αφήνουν να γίνονται ορατές οι σημαίνουσες όψεις τους. Εκεί ακριβώς, κάπου ανάμεσα στην έκδηλη, απτή ομορφιά και στη μαγεία του «κρυπτού», ενδημεί η αλήθεια των ιδεών και των πραγμάτων. Η ανακάλυψη αυτής της αλήθειας οδηγεί τον περιηγητή-διανοητή, τον ευτυχή διαμένοντα, από τον γλυκύ στοχασμό στη νέα θεία λατρεία, την ερωτική επαφή και μύηση στο τοπίο, στην βαθύτερη ουσία που αυτό καθαυτό περικλείει. Γι’ αυτόν τον περιηγητή, προέχει η κριτική αποτίμηση της ιστορικής πορείας των μικροκοινωνιών, όπως αυτή αποτυπώνεται στα δημιουργήματα που συνθέτουν το πολιτιστικό τοπίο, αντί της τήρησης αποστάσεων από την – κατά το μάλλον ή ήττον – ευνουχισμένη και αλλοτριωμένη σύγχρονη νησιωτική κοινωνία.

Η όλη διαδικασία κατάκτησης της διαμονής, διευκολύνεται και κορυφώνεται, χάρις και σ’ ένα δεδομένο που δεν απαντάται συχνά στους ανά τον κόσμο ταξιδιωτικούς προορισμούς: στο Αιγαίο, φυσικό και πολιτιστικό τοπίο είναι σχεδόν πάντοτε αδιαίρετα. Στην εντυπωσιακή διείσδυση του ανθρώπινου μέσα στο φυσικό, με τα μεταξύ τους όρια τόσο δυσδιάκριτα, συνέτεινε αποφασιστικά το πεπερασμένο του νησιωτικού χώρου. Σε κάθε ανθρώπινη επέμβαση – μέχρι και κατά το πρόσφατο παρελθόν – διαφαίνεται παντού εκφρασμένη (με τρόπο συχνά αδιόρατο) η αρχέγονη ιερότητα, σύμφωνα με την οποία φύση και νόηση αναπόσπαστες, υπαγορεύουν τη μορφή και το περιεχόμενο κάθε ανθρώπινου δημιουργήματος.

Ως πορεία νοείται εδώ για τον περιηγητή, η κίνηση του σώματος με τις δικές του δυνάμεις προς ορισμένη κατεύθυνση. Κινείται, βλέπει, ακούει, οσφραίνεται, στοχάζεται, καθώς εξερευνά το τοπίο. Η πορεία του μετουσιώνεται σε «περιδιάβασμα» – προνομιακή διατύπωση για την πλάνητα, στοχαστική περιήγηση. Περιδιαβάζοντας το τοπίο, η κατάληξη της πορείας δεν είναι το ζητούμενο, αλλά το σημείο ανακούφισης, περίσκεψης, τροφοδοσίας σε σωματικό και ψυχικό σθένος για τη συνέχεια.

Η λιθόστρωτη στενωπός ή τα σκαλιά ανόδου και καθόδου μέσα σ’ έναν ιστορικό οικισμό, το πέρασμα από μια λευκή εκκλησιά καμωμένη στα μέτρα του χωριού, το άνοιγμα που προσφέρει η μικρή πλατεία ως χώρος συνεύρεσης των ανθρώπων, το ερειπωμένο κάστρο που ορθώνεται ανάμεσα στα σοκάκια, όλα συνιστούν ένα σύνολο όπου ανθρώπινο και φυσικό διαπλέκονται τόσο στενά, ώστε ο αποχωρισμός τους να καθίσταται αδύνατος.

Ένα τέτοιος τόπος θα μπορούσε να είναι το κατ’ εξοχήν σημείο εκκίνησης, βάση για την διείσδυση του περιηγητή στην καθαυτό ύπαιθρο χώρα.

Κάπως έτσι, η πορεία οδηγείται στο μονοπάτι.

Ο περιηγητής κινείται τώρα ως οδοιπόρος, στην καρδιά του νησιωτικού τοπίου. Το μονοπάτι δεν είναι γι’ αυτόν η μουσειακά σωζόμενη οδός επικοινωνίας άλλων εποχών. Είναι η διάβαση που οδηγεί σ’ ό,τι η φύση κρύβει – και κατά περίπτωση αποκαλύπτει – ως ιστορικά και αληθώς σημαίνον. Καθώς διασχίζει με σεβασμό και διακριτικά το τοπίο, το μονοπάτι είναι το απόλυτα προσαρμοσμένο στη νησιωτική μικροκλίμακα μέσο, που προσφέρει στον οδοιπόρο την ποθητή διαμονή. Κάθε τόσο του υπενθυμίζει, πόσο συχνά μπορεί ο ίδιος να προσεγγίζει το κατώφλι του ιερού. Τα ανθρώπινα έργα που συναντά στο δρόμο του εμφανίζουν τέτοια προσαμογή στα φυσικά δεδομένα, ώστε το προκύπτον σύνολο να συμβιοί σε καθεστώς διαρκούς αρμονίας.

Μπροστά σε μια τέτοια εμπειρία, οι σύγχρονοι μηχανισμοί πληροφόρησης καθίστανται ανίσχυροι. Η τεχνική του 21ου αιώνα, που προσφέρει στο δέκτη της ασφάλεια και άνεση ως άλλοθι για την επιβολή μηχανισμών χειραγώγησης και κυριαρχίας, μοιάζει περιττή και ανώφελη. Ο κόσμος των σκοπιμοτήτων και των υπολογισμών αντιπαρατίθεται στην ποιητική οπτική της ζωής. Ζώντας την τελευταία πράξη μιας εξελικτικής πορείας, κατά την οποία ο άνθρωπος έφτασε ν’ αυτοκαταστρέφεται, μη μπορώντας να τιθασσεύσει τους όρους ανταγωνισμού και επιβολής που ο ίδιος οικοδόμησε πάνω στον εαυτό του και στη φύση, ο περιηγητής-διανοητής θα πάρει με σιγουριά το δρόμο του μονοπατιού, για μια θέση στον ήλιο. Διαμονές ανόθευτες, άθικτες από τη γάγγραινα των καιρών, υπάρχουν πολλές και ποικίλες. Διορατική ματιά και δύναμη ψυχική νάχει κανείς, για να τις ζήσει και να τους δώσει τη διάρκεια που τους πρέπει.

Υπάρχει λοιπόν ακόμη πεδίο ελεύθερο στα νησιά, όπου το φυσικό και πολιτιστικό τοπίο, μέσα στη μικροκλίμακά του, είναι σε θέση να προσφέρει στα ανήσυχα πνεύματα την ποθητή διαμονή;

Την απάντηση τη δίνει το ίδιο το μονοπάτι. Εγγύηση με την ίδια του την ύπαρξη, καταφάσκει στο ερώτημα, χαράσσοντας παράλληλα στο πεδίο την εναλλακτική προοπτική της διαμονής. Ως ραχοκοκαλιά των νησιωτικών όγκων που με διάφορες μορφές – από τις απλούστερες ώς τις πιό περίτεχνες – διατρέχει, το δίκτυο των μονοπατιών ορίζει και χαρακτηρίζει περιοχές και τόπους, υπενθυμίζει την ιερή καταγωγή των ορατών πραγμάτων και διασφαλίζει τη διαχρονικότητα των αόρατων.

Στο τοπίο κάθε νησιού αποτυπώνεται η ιδιαίτερη ιστορική του φυσιογνωμία, κάνοντάς το μοναδικό. Με έμφαση αποδίδεται στο κυκλαδικό τοπίο το μυθικό στοιχείο, η μαγική εκείνη δύναμη που αποπνέει το έδαφος, ο αέρας, το νερό, η θάλασσα, σε κάθε νησί με ξεχωριστό τρόπο.

Ο περιηγητής-διανοητής αναζητεί το αυθεντικό γεγονός στο αυθεντικό τοπίο και αντίστροφα. Ένα ξωκκλήσι των γκρεμών, προσβάσιμο μόνο από μονοπάτι, χάνει διά παντός την ιερότητα και τη μαγεία του, άν το μονοπάτι αυτό μετατραπεί κάποτε σε αμαξωτό δρόμο. Για τον ίδιο λόγο, το γεγονός ενός πανηγυριού που κάθε χρόνο γίνεται εκεί στη χάρη του αγίου στον οποίο είναι αφιερωμένο, παύει να λειτουργεί ως τελετουργία, όπου η μικρή κοινότητα αφιερώνει χρόνο και περίσσια ψυχή. Κατ’ ακολουθίαν, το πανηγύρι παύει να επιτελεί τον αρχέγονο ρόλο του ως παράγοντας συνοχής της μικρής κοινότητας. Εντάσσεται στην ανοίκεια διαδικασία των τεχνικών μηχανισμών πρόσβασης, όπου ο υπολογισμός αφαιρεί από το γεγονός το στοιχείο της οικειότητας.

Το εγχείρημα της χάραξης διαδρομών πολιτιστικού ενδιαφέροντος με κορμό τα μονοπάτια, που μέχρι τώρα έχει σαν πεδίο του τις Κυκλάδες, πραγματοποιείται στην εποχή που η κοινωνική συνοχή των μικροκοινωνιών κλονίζεται και συχνά ανατρέπεται με ταχύτατους ρυθμούς.

Σε τούτο το μεταίχμιο, ο ρόλος της ιστορίας είναι περισσότερο από ποτέ βαρυσήμαντος.

Οι διαδρομές είναι ταγμένες να οδηγούν σε “ομιλούντες” τόπους, δύσκολους στην πρόσβαση, χαρισματικούς όμως στην όψη και την ουσία τους. Παίρνοντας χαρακτηριστικά παραδείγματα από τις Κυκλάδες, δεν είναι το ίδιο να φτάσει κανείς στο άστυ της αρχαίας Θήρας από τον λιθόστρωτο δρόμο που, ξεκινώντας από το μεσαιωνικό χωριό του Πύργου, ανεβαίνει στο βουνό του Προφήτη Ηλία για να προβάλλει στη Σελλάδα και στη συνέχεια να εισάγει τον περιηγητή στον αρχαιολογικό χώρο, από το ν’ ακολουθήσει την τσιμεντένια οδό που, έχοντας σαν αφετηρία το τουριστικό θέρετρο του Καμαριού, καταλήγει στην ίδια θέση. Δεν είναι το ίδιο να επισκεφθεί κανείς τον προϊστορικό οικισμό του Σκάρκου στη Νιό από τον αυτοκινητόδρομο, από το να βαδίσει, με αφετηρία τη Χώρα, το πλατύ λιθόστρωτο μονοπάτι προς τον Απάνω Κάμπο, που περνά ακριβώς μπροστά από τον οικισμό, διασχίζοντας μεταξύ άλλων αγροτική περιφέρεια με άθικτα τα στοιχεία του πρόσφατου παρελθόντος, τον αρχαίο (ιστορικών χρόνων) οικισμό Ελληνικά, γεφύρια και λαγκαδιές γεμάτες μεθυστική μυρωδιά της νιώτικης υπαίθρου.

Και τί άλλο από καθιέρωση σε τακτική βάση περιηγητικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων με προορισμούς σαν αυτούς, θα ήταν το καταλληλότερο μέσο που να υπόσχεται την οικοδόμηση κοινοτικών σχέσεων διάρκειας σε παιδιά και εφήβους, ως κοινωνούς του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου της πατρίδας τους; Ποιός θα μπορούσε ν’ αμφισβητήσει τον καταλυτικό ρόλο μιας τέτοιας, άμεσης και έντονης εμπειρίας, στην οποιασδήποτε μορφής ευαισθητοποίηση;

Ενταγμένο λοιπόν στη λογική των λειτουργιών που ιστορικά εξέθρεψαν τις πρακτικές και τις αξίες της νησιωτικών κοινοτήτων, το πρόγραμμα των διαδρομών πολιτιστικού ενδιαφέροντος, η με κάθε τρόπο επανάχρησή τους, δρά πρώτα απ’ όλα παιδευτικά στην κατεύθυνση της περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης και ενισχυτικά στην ιστορική μνήμη. Ανασύρονται στοιχεία του άλλου, παλιού τύπου ηθικής στις τοπικές κοινωνίες, όπως η αυτάρκεια, η αλληλεγγύη και η συντροφικότητα, η αγάπη, η ταπεινοσύνη, η ανάδειξη ανάμεσα σε ίσους, η κοινή δράση με κατανόηση της διαφορετικότητας του καθενός. Έτσι, ο χρήστης του μονοπατιού, είτε με την ιδιότητα του ντόπιου αγρότη είτε ως περιηγητής-διανοητής είτε ως ερευνητής-ανιχνευτής, αντλεί από τον τόπο ενέργεια χωρίς να ξεχνά, προσφέρει χωρίς να προσθέτει, χαίρεται το νησί χωρίς σκοπιμότητες, γίνεται λάτρης του και συμπορεύεται μ’ αυτό.

Με την παρουσία του και μόνο, το μονοπάτι δεν επιτρέπει την διείσδυση στο πεδίο του, ενεργειών και συμβάντων που θα αναιρούσαν τη φυσική ισορροπία. Διαφυλάσσοντας και ζωογονώντας τη μορφή και τη χρήση των μονοπατιών, η παρούσα γενιά μπορεί να εγγυηθεί τη συνέχιση της διαμονής, έξω και μακριά από τους ασφυκτικούς όρους που επαγγέλλεται το κυρίαρχο μοντέλο εργαλειακής αντιμετώπισης, και εν τέλει της εξόντωσης της φύσης.

Οι δρομολογημένες δράσεις αποκατάστασης και ανάδειξης των διαδρομών

Με το πρόγραμμα των διαδρομών πολιτιστικού ενδιαφέροντος, που εδώ και 12 χρόνια δρομολόγησε στις Κυκλάδες η οικεία Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, έχει πάρει οργανωμένη μορφή η προσπάθεια αποκατάστασης και ανάδειξης των παλιών αρτηριών επικοινωνίας – λιθόστρωτων οδών και μονοπατιών – στα νησιά του Αιγαίου.

Συνολικά ως διαδρομές πολιτιστικού ενδιαφέροντος έχουν χαρακτηριστεί πάνω από 600 χιλιόμετρα στα 21 από τα 24 νησιά των Κυκλάδων.  Σε πάνω από το 50% από αυτά, έχουν ολοκληρωθεί ή βρίσκονται σε εξέλιξη δράσεις αποκατάστασης και ανάδειξης: καθαρισμός από βλάστηση και φερτά υλικά, σωστικές επεμβάσεις με κατά τόπους βελτίωση πλευρικών λιθοδομών και λιθοστρώσεις, σηματοδότηση-σήμανση, προβολή στο διαδίκτυο.

Πιο συγκεκριμένα, βασισμένα σε δράσεις του Τμήματος Πολιτισμού της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κυκλάδων, λειτουργούν σήμερα πλήρη περιηγητικά δίκτυα μονοπατιών στα νησιά Άνδρο, Τήνο, Κέα και Αμοργό.  Πλήρες περιηγητικό δίκτυο λειτουργεί επίσης στο νησί της Ηρακλειάς, με πρωτοβουλία της οικείας Κοινότητας.

Παράλληλα, ολοκληρώνονται οι δράσεις ανάδειξης στα δίκτυα των νησιών Θήρας και Ανάφης. Σε εξέλιξη βρίσκονται αντίστοιχες δράσεις στα υπόλοιπα Κυκλαδονήσια.

Ειδικώτερα:

– Στην Άνδρο λειτουργεί δίκτυο 10 σηματοδοτημένων Διαδρομών, ενώ παράλληλα έχει εκδοθεί ο Πολιτιστικός Περιηγητικός Οδηγός «Οδοιπορικό στην Άνδρο».

–  Στην Τήνο λειτουργεί δίκτυο 10 σηματοδοτημένων Διαδρομών, με παράλληλη κυκλοφορία του 20σέλιδου εντύπου «Οδοιπορικό στην Τήνο».

Και στα δύο αυτά νησιά, κυκλοφορούν κατάλληλα ενημερωμένοι περιηγητικοί πεζοπορικοί χάρτες.

– Στην Κέα λειτουργεί δίκτυο 12 σηματοδοτημένων Διαδρομών, Το δίκτυο διαθέτει ISO πιστοποίηση. Έχει δημιουργηθεί Κέντρο Πληροφόρησης στην έδρα του Δήμου Ιουλίδα. Κυκλοφορούν το 20σέλιδο έντυπο «Οδοιπορικό στην Κέα» και αναλυτικός περιηγητικός χάρτης παρουσίασης των Διαδρομών.

– Στην Αμοργό, νησί-πιλότος του προγράμματος, λειτουργεί δίκτυο 8 σηματοδοτημένων Διαδρομών. Έχει εκδοθεί ο Πολιτιστικός Περιηγητικός Οδηγός «Οδοιπορικό στην Αμοργό», συνοδευόμενος με αναλυτικό περιηγητικό χάρτη παρουσίασης των Διαδρομών. Παράλληλα κυκλοφορούν κατάλληλα ενημερωμένοι αυτοτελείς περιηγητικοί πεζοπορικοί χάρτες.

–  Στην Ηρακλειά λειτουργεί δίκτυο 8 σηματοδοτημένων Διαδρομών.

–  Στα νησιά Θήρα και Ανάφη, ολοκληρώνονται οι δράσεις ανάδειξης στα επιλεγμένα δίκτυα 3 Διαδρομών αντίστοιχα.

Τόσο οι παραπάνω ολοκληρωμένες δράσεις, όσο και οι εν εξελίξει αντίστοιχες στα νησιά Νάξο, Σύρο, Πάρο, Κύθνο, Σίφνο, Σέριφο, Κίμωλο, Μήλο, Ίο, Σίκινο, Φολέγανδρο, Θηρασιά και Δονούσα, πραγματοποιήθηκαν, στο σύνολό τους σχεδόν, με ειδικές διαδικασίες ανάθεσης εργασιών πολιτιστικού χαρακτήρα – κατά συνδυασμό των άρ. 100 και 101 του Κώδικα Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης.

Σημειώνουμε εδώ ότι παλαιότερη εμπειρία υλοποίησης αντίστοιχων έργων με τις διαδικασίες εκτέλεσης κλασικών δημοσίων έργων, είχε ήδη δώσει δείγματα αποτυχημένης πρακτικής. Ενδεικτικά αναφέρουμε περίπτωση δημοπρατηθέντος έργου αποκατάστασης μονοπατιών στα Δημοτικά Διαμερίσματα Κτικάδου και Κάμπου Δ. Εξωμβούργου Τήνου – δράση με τίτλο «Ανάπλαση δικτύου λιθόστρωτων μονοπατιών», με χρηματοδότηση του Υπουργείου Αιγαίου, όπου παραδόθηκε από τον ανάδοχο (εργολάβο οδοποιίας!!) έργο που καταστράφηκε κατά το μεγαλύτερο ποσοστό του μέσα σε μια 3ετία, λόγω κακοτεχνιών και άγνοιας του αντικειμένου. Ανάλογη τύχη είχαν δράσεις που προέκυψαν από αντίστοιχες δημοπρατήσεις στη Νάξο και στη Σαντορίνη με κοινοτική συμμετοχή, όπου δαπανήθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ για έργα που υπέστησαν εκτεταμένες φθορές κατά μεγάλο μέρος τους,  αφού οι υποδομές που έγιναν δεν δικαιολογούν σε καμμία περίπτωση το κόστος της δαπάνης.

Αντίθετα, τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την πρακτική των παραπάνω ειδικών διαδικασιών ανάθεσης, είναι εντυπωσιακά θετικά. Την τελευταία διετία, τα έργα εκτελέστηκαν με τρόπο άρτιο και υποδειγματικό, με ρυθμούς ταχύτατους και με τη μέγιστη εξοικονόμηση δαπάνης. Τα τοπικά συνεργεία εργάστηκαν στην συντριπτική τους πλειοψηφία με ευσυνειδησία και υπευθυνότητα, η οποία προκύπτει από την άμεση σχέση τους με το χώρο και την ευαισθητοποίηση που τροφοδοτείται από τη μόνιμη και διαρκή παρουσία της αρμόδιας υπηρεσίας στους χώρους εργασίας.

Έτσι, βρισκόμαστε στην ευχάριστη θέση, ο προγραμματισμός, η μεθοδολογία και η εκτέλεση των εργασιών αποκατάστασης και ανάδειξης των επιλεγμένων μονοπατιών ως Διαδρομών Πολιτιστικού Ενδιαφέροντος, να αποτελεί σήμερα κορυφαία πρακτική στον τομέα της διάσωσης, προστασίας και παρουσίασης της πολιτιστικής φυσιογνωμίας των Κυκλάδων. Από κάθε περιοχή της χώρας, λαμβάνουμε θετικά μηνύματα από χρήστες των αποκατεστημένων διαδρομών, αλλά και από υπηρεσιακούς παράγοντες άλλων αντίστοιχων νομών ή περιφερειών, προκειμένου να έχουν γνώση της δικής μας εμπειρίας. Σε ημερίδες και σε Συνέδρια που έχουν γίνει κατά το τελευταίο διάστημα με το αντικείμενο αυτό στην Κέα, στην Αμοργό, στη Σίφνο, στη Νάξο, στην Κύθνο, στη Σύρο και στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο (Τμήμα Γεωγραφίας), εξαίρεται η συγκεκριμένη επιλογή δράσης, η οποία ήδη έχει δημιουργήσει μεταξύ άλλων τις καλύτερες προϋποθέσεις ανάπτυξης του περιηγητικού τουρισμού στο νότιο Αιγαίο.

Κατά συνέπεια – και σε επίπεδο πλέον Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου – επιβάλλεται η συνέχιση των δράσεων αυτών με ειδικές διαδικασίες εργασιών μικρής κλίμακας (προγραμματικές συμβάσεις της Περιφέρειας με τους οικείους Δήμους, μικρές αναθέσεις σε τοπικά συνεργεία), προκειμένου να ολοκληρωθεί η αναγκαία υποδομή στα δίκτυα μονοπατιών με τον ίδιο αποτελεσματικό και άψογο τρόπο.

Επόμενη δράση θα πρέπει να είναι η εφαρμογή διαχειριστικών σχεδίων οικοτουρισμού / πεζοπορικού τουρισμού, ένας από τους βασικούς, καθοριστικούς όρους για τη διασφάλιση της προοπτικής εναλλακτικής ανάπτυξης στα νησιά του νοτίου Αιγαίου.

Τάσος Αναστασίου
Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου
Δνση Δημ. Υγείας και Κοινων. Μέριμνας Κυκλάδων
Τμήμα Κοινωνικής Αλληλεγγύης

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: