Αποδημητικά πουλιά του Αιγαίου

Ειρήνη Παπαποστόλου*, υποψήφια περιφερειακή σύμβουλος με τον «Οικολογικό Άνεμο» στο Νότιο Αιγαίο, στην περιφερειακή ενότητα Ρόδου 

(αναδημοσίευση από Οικολογικά-Ροδιακά)

Και αυτό το φθινόπωρο δεκάδες χιλιάδες πουλιά κάνουν και πάλι στάση στα νησιά των Δωδεκανήσων. Ανάμεσά  τους και σπάνια πουλιά αναπαραγωγής  όπως ο συκοφάγος, ο αετομάχος, η βαλτοποταμίδα και η λαλοτσιροβάκος. Για εκατομμύρια πουλιά τα νησιά του Αιγαίου είναι ένας ενδιάμεσος σταθμός στο μακρύ μεταναστευτικό τους ταξίδι. Φτάνοντας εδώ έχουν απόλυτη ανάγκη από ασφαλείς χώρους για να αναπαυτούν και, αν είναι δυνατό, να τραφούν. Το μαζικό αυτό πέρασμα ήταν ανέκαθεν γνωστό στους νησιώτες.

Στα μικρά νησιά και στα ερημονήσια του Αιγαίου σταματούν για να ξεκουραστούν τα πουλιά κατά τη διάρκεια της αποδημίας τους από την Αφρική στη Βόρεια Ευρώπη ή και αντίθετα. Στο Αρχιπέλαγος του Αιγαίου σχηματίζονται  δεκάδες μικροί εποχιακοί υγρότοποι σε έρημες νησίδες και βραχονησίδες. Όλοι αυτοί οι υγρότοποι, μεγάλοι και μικροί, βοηθούν να επιβιώσουν τα εκατομμύρια πουλιά που διασχίζουν το Αιγαίο κατά τη διάρκεια των μεταναστευτικών ταξιδιών τους (άνοιξη και φθινόπωρο). Ο πλούτος της Ελλαδικής ορνιθοπανίδας οφείλεται στην ευνοϊκή γεωγραφική θέση της Ελλάδας, που βρίσκεται στο ΝΑ  άκρο της Ευρώπης και ακόμη κοντά στην Ασία και τη Βόρεια Αφρική. Μερικά είδη που φωλιάζουν στην Ελλάδα (και ειδικά στο Αιγαίο) δε φωλιάζουν πουθενά αλλού στον ευρωπαϊκό χώρο και έχουν πολύ περιορισμένη κατανομή.

Δυστυχώς σε πολλές περιπτώσεις το κυνήγι πουλιών καθιστά τους  απαιτούμενους χώρους αναπαυτικών στάσεων στην θάλασσα και στις παραλίες παγίδες θανάτου. Τα πουλιά εξουθενωμένα από το μακρύ τους ταξίδι σταματούν για ανεφοδιασμό και αδύναμα καθώς είναι γίνονται εύκολη λεία για κάποιους, ευτυχώς λίγους, που λόγω ίσως ελλιπούς ενημέρωσης τα θανατώνουν θεωρώντας τον εαυτό τους «κυνηγό».    Ας γνωρίσουμε μερικά από αυτά τα πουλιά που κινδυνεύουν.

Ο Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii)

Λίγοι είναι εκείνοι που γνωρίζουν την ύπαρξη του αιγαιόγλαρου– κυρίως ψαράδες  που επισκέπτονται μικρές νησίδες και που τον ξέρουν ως «κοκκινομύτη». Το αυθεντικό αυτό θαλασσοπούλι του Αιγαίου αναδεικνύει την αξία των μικρών νησίδων ως φυσικών βιότοπων και η επιβίωσή του σήμερα εξαρτάται άμεσα από τις ανθρώπινες δραστηριότητες και την προστασία των περιοχών αναπαραγωγής του.

Σε αντίθεση με την κοινή ελληνική ονομασία του, ο αιγαιόγλαρος δεν απαντάται μόνο στο Αιγαίο. Μετά τον κοινό ασημόγλαρο, είναι το δεύτερο είδος γλάρου που φωλιάζει στο Αιγαίο. Το 1997, όταν έγινε η πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια καταμέτρησης των αναπαραγόμενων πουλιών, ο πληθυσμός του είδους παγκοσμίως υπολογίστηκε σε λιγότερα από 20.000 ζευγάρια. Αναπαραγόμενοι πληθυσμοί έχουν καταγραφεί στην Αλγερία, την Κύπρο, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Ιταλία, στις ακτές του Μαρόκου στον Ατλαντικό, στην Ισπανία, την Τυνησία και την Τουρκία. Πριν το 1994 μόνο πέντε αποικίες αιγαιόγλαρου ήταν γνωστές στη χώρα μας –συνολικά 50 ζευγάρια–, ενώ σήμερα γνωρίζουμε ότι στην Ελλάδα υπάρχουν τουλάχιστον 750 ζευγάρια σε 35 μικρές (3-86 ζευγάρια) και διάσπαρτες αποικίες. Μετά την Ισπανία η Ελλάδα και η Ιταλία είναι οι χώρες που φιλοξενούν τους μεγαλύτερους πληθυσμούς του είδους παγκοσμίως.
              Η βραχνή κραυγή του αιγαιόγλαρου και η ανάλαφρη τεχνική του όταν πετάει αργά και χαμηλά πάνω από τη θάλασσα πιάνοντας αφρόψαρα, μας βοηθούν να τον διακρίνουμε από τον ασημόγλαρο. Οι ιδιαιτερότητες του αιγαιόγλαρου φανερώνουν την αξία των νησίδων του Αιγαίου –όχι μόνο για τα θαλασσοπούλια, αλλά και για όλα τα είδη που φιλοξενούνται σ’ αυτές–, καθώς και την ανάγκη να συμβάλουμε όλοι στην προστασία του.
Έτσι, από τον Απρίλιο έως και τον Οκτώβριο καλό είναι να προσεγγίζουμε τις νησίδες με προσοχή για να μην ενοχλούμε τα πουλιά που φωλιάζουν. Επίσης, καλύτερα να μη μας συνοδεύουν κατοικίδια, ακόμη και εάν τα ελέγχουμε. Τέλος, δεν πρέπει να απομακρύνουμε ζώα και φυτά από τις νησίδες αλλά ούτε και να τα εισάγουμε σε αυτές. Είναι σημαντικό να παραμείνει αναλλοίωτη η μοναδικότητα που τις χαρακτηρίζει.

Το εξωτικό γεράκι του Αιγαίου (μαυροπετρίτης ή βαρβάκι) Falco eleonorae

Ανεμοπορώντας το καλοκαίρι πάνω από το καταγάλανο Αιγαίο, οι μαυροπετρίτες, τα βαρβάκια όπως τα ονομάζουν οι νησιώτες, διανύουν πάνω από 4.000 χλμ. για να επιστρέψουν στον τόπο αναπαραγωγής τους, τα ερημονήσια του αρχιπελάγους.
Άγνωστος στους ορνιθολόγους μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, ο μαυροπετρίτης κράτησε το μυστικό του για αρκετό καιρό. Αιτία γι’ αυτό ήταν η ασυνήθιστη –πραγματικά μοναδική– μεταναστευτική και αναπαραγωγική συμπεριφορά του, ενώ ήταν απορίας άξιον πώς τρέφονταν τόσο μεγάλοι πληθυσμοί σε άγονα και μικρά ερημονήσια.

Όπως τα περισσότερα αποδημητικά πουλιά που περνούν από το Αιγαίο, οι μαυροπετρίτες καταφτάνουν (ερχόμενοι κυρίως από τη Μαδαγασκάρη) τον Απρίλιο – αλλά εδώ σταματά κάθε ομοιότητα. Κατά τη μεγαλύτερη διάρκεια του καλοκαιριού, αντί να φωλιάζουν και να επωάζουν τα αβγά τους, πετούν σε σμήνη πάνω από τις παράκτιες περιοχές, πιάνοντας μεγάλα έντομα που τα καταβροχθίζουν στον αέρα, και επιδίδονται στην αγαπημένη τους ασχολία: το μπάνιο σε ρηχά γλυκά νερά. Στα τέλη Ιουλίου οι μαυροπετρίτες σχηματίζουν αναπαραγωγικές αποικίες σε ερημονήσια όπως το Στρογγυλό, ανοιχτά των νοτιοδυτικών ακτών της Ρόδου, και εμπλουτίζουν τη διατροφή τους με μικρά πουλιά.

Το Αγιοπούλι  Sturnus roseus

Στα αρχεία της Μονής Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος αναφέρεται ότι τον 11ο αιώνα μ.Χ, κολοσσιαία στίφη ακριδών κατέτρωγαν τις καλλιέργειες στο νησί του Αγίου Ευστρατίου στο βόρειο Αιγαίο. Η ολοκληρωτική καταστροφή αποσοβήθηκε χάρη στην επέμβαση μεγάλων κοπαδιών ενός είδους πουλιού, της σελευκίδος, που εξαφάνισε τις ακρίδες, ένα θαύμα που αποδόθηκε στον Άγιο Αθανάσιο, κτήτορα της μονής Μεγίστης Λαύρας.
Εννιακόσια χρόνια μετά την πρώτη καταγεγραμμένη «οικολογική» εισβολή στο Αιγαίο, η σελευκίς εξακολουθεί να το επισκέπτεται. Το σημερινό της όνομα είναι, εύστοχα, αγιοπούλι. Το αγιοπούλι (Sturnus roseus) είναι ένας νομάς του κόσμου των πουλιών και γι’ αυτό οι ακανόνιστες εμφανίσεις του προκαλούν μεγάλη εντύπωση. Αφού περάσει το χειμώνα στην Ινδία, το καλοκαίρι φτάνει μέχρι τις στέπες γύρω από τη Μαύρη Θάλασσα. Κατά καιρούς εμφανίζεται δυτικότερα σε μεγάλα κοπάδια, φωλιάζοντας όπου βρει κατάλληλες συνθήκες. Τα σμήνη των ακριδών εξακολουθούν συχνά να είναι η αιτία της απροσδόκητης εμφάνισής του.

Άλλα είδη

Άλλα Ασιατικά είδη που εμφανίζονται πιο σπάνια στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είναι το Φοινικοπερίστερο (Streptopelia senegalensis), το Τρυγονοπερίστερο (Streptopelia orientalis) και ο Κήρυλος (Ceryle rudis). Στην περιοχή μας υπάρχουν μαρτυρίες και άλλων πιο σπάνιων πουλιών όπως πχ των Φλαμίνγκο. Εάν και σεις παρατηρήσετε ότι κάποιο πουλί χρειάζεται βοήθεια και φροντίδα μπορείτε να απευθυνθείτε στο Ελληνικό Κέντρο Περίθαλψης Άγριων Ζώων (Ε.Κ.Π.Α.Ζ.) για το οποίο ετοιμάσαμε ένα μικρό αφιέρωμα για το επόμενό μας φύλλο.   

*εκπαιδευτικός

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: