Η πνευματική και εκπαιδευτική παράδοση των νησιών του Ν. Αιγαίου

Νίκος Χρυσόγελος, υποψήφιος περιφερειάρχης Νοτίου Αιγαίου με τον «Οικολογικό Άνεμο» στο Νότιο Αιγαίο

Πολλά νησιά του Ν. Αιγαίου έχουν σημαντική πνευματική και εκπαιδευτική παράδοση και συμμετείχαν σε μεγάλο βαθμό στη δημιουργία του πολιτισμού των τελευταίων αιώνων.  Οι ρίζες της πνευματικής επιρροής φτάνουν μέχρι τα χρόνια του κλασσικού ελληνισμού.

Στα ομηρικά χρόνια εμφανίζεται η έννοια του παιδαγωγού, του προσώπου που φροντίζει για την αγωγή των παιδιών. Κατά τους κλασσικούς χρόνους η παιδεία στοχεύει να μορφώσει τα άτομα ώστε να υπηρετήσουν την πολιτεία.  Από τον 5ο αιώνα π.Χ. υπάρχουν αγγειογραφίες με απεικόνιση σκηνών από την εκπαιδευτική ζωή των αρχαίων. Σύμφωνα με τον Παυσανία, το 496 π.Χ. ο πυγμάχος Κλεομήδης , που τρελάθηκε όταν οι ελλανοδίκες ακύρωσαν τη νίκη του στους Ολυμπιακούς Αγώνες, επέστρεψε στην Αστυπάλαια, όρμησε σε ένα διδασκαλείο με εξήντα μαθητές, γκρέμισε τον κίονα που στήριζε την οροφή του, με αποτέλεσμα να καταρρεύσει το κτίριο και να καταπλακώσει τα παιδιά.

Στα διδασκαλεία τα παιδιά λαμβάνουν μαθήματα γραφής, ανάγνωσης, υπολογισμών, ποίησης, μουσικής, χορού κ.ά. ενώ σε κάποιες περιοχές ασκούσαν και το σώμα. Η παροχή εκπαίδευσης από τους γονείς αρχικώς, συνεχίζονταν ομαδικά στα διδασκαλεία για ηλικίες από 7-18 ετών, αλλά και άτυπα στην αγορά, τα συμπόσια, το θέατρο, τις διάφορες τελετές (δια βίου εκπαίδευση όπως θα λέγαμε σήμερα). Ορισμένοι παρακολουθούσαν μαθήματα από τους σοφιστές ή συμμετείχαν στις φιλοσοφικές και ρητορικές σχολές. Στόχος της κλασσικής παιδείας ήταν η αρμονία σώματος και πνεύματος.  Οι σοφιστές στόχευαν στη δημιουργία υπεύθυνων πολιτών που δρούσαν μέσα στο πλαίσιο της πολιτείας.

Κατά την αρχαιότητα πολλά νησιά ανέδειξαν σημαντικές πνευματικές προσωπικότητες, μιας και σε ορισμένα νησιά υπήρχαν διδασκαλεία και θέατρα.

Τα νησιά φιλοξένησαν ανθρώπους των γραμμάτων που απέφευγαν τη στρατολόγησή τους στο Βυζαντινό στρατό ή έφυγαν από τα παράλια της Μ. Ασίας για να προστατευθούν από τις επιδρομές. Το ίδιο συνέβη και με την άλωση της Κωνσταντινούπολης.

Γνωστές σχολές την περίοδο των Βυζαντινών χρόνων έχουν η Κέα και η Άνδρος (Ακαδημία που ίδρυσε ο Μιχαήλ Ψελλός). Πολλά σχολεία λειτουργούν κατά τον 17ο αιώνα και μάλιστα γίνεται και διανομή ελληνικών βιβλίων στους μαθητές. Την εποχή εκείνη συνυπάρχουν οι ορθόδοξη και η καθολική κοινότητα σε πολλά νησιά.

Το 1625 λειτουργεί το – πρώτο γνωστό – «ανώτερο» σχολείο στη Σίφνο με πρωτοβουλία δυο καθολικών ιερέων αποσταλμένων του Πάπα. Παράλληλα, όμως λειτουργούν «μικρά σχολεία» σε μοναστήρια και εκκλησίες (τα λεγόμενα «κοινά» ή «κατώτερα» ή «γραμματο-διδασκαλεία»). Από το 1951 λειτουργεί στη Σίφνο σχολείο τριετούς φοίτησης, όπου διδάσκονται γραφή, ανάγνωση, γραμματική και χριστιανική κατήχηση, αλλά και οι αρχαίοι έλληνες και  λατίνοι συγγραφείς και η ιταλική γλώσσα (η γλώσσα για το εμπόριο).

Το 1664 ιδρύεται αντίστοιχο σχολείο στη Σέριφο.  Σημαντική Σχολή είναι της Πάτμου (1713).

Ήδη από τα μέσα του 16ου και τις αρχές του 17ου αιώνα προετοιμάζεται η λειτουργία της ιστορικής Σχολής της Σίφνου («κοινό ελληνομουσείο», «Σχολή Αγίου Τάφου»), αποτέλεσμα μιας σημαντικής πνευματικής κίνησης στο νησί, σε ένα περιβάλλον επικοινωνίας με άλλες περιοχές, οικονομικής άνθισης και ανάπτυξης του εμπορίου (κυρίως βιοτεχνία βαμβακερών, μεταξωτών, εξαγωγικό εμπόριο γεωργικών-μελισσοκομικών προϊόντων, όπως το κρασί, το λάδι, η κάπαρη, οι ελιές, το σησάμι, το μέλι, το κερί, τα κεραμικά, τα ψάθινα κ.ά.).

Στην «ανώτερη» Σχολή της Σίφνου διδάσκονται τα συγγράμματα των ρητόρων, ποιητών, ιστορικών, Γραμματική, Ποιητική, Φιλοσοφικά, Μαθηματικά, Ρητορική, Θεολογία. Από το 1808 με την ανάληψη της σχολαρχίας από τον Νικόλαο Χρυσόγελο, διδάσκεται και η γαλλική γλώσσα. Η φήμη της σχολής είναι μεγάλη και προσελκύει μαθητές όχι μόνο από γειτονικά νησιά αλλά και από τη Θράκη, την Πελοπόννησο και άλλες περιοχές. Η Σχολή βγάζει πολλούς δασκάλους που δίδαξαν σε διάφορες περιοχές και χώρες,

Σε γειτονιές των οικισμών λειτουργούσαν γραμματοδιδασκαλεία τον 19ο αιώνα, ακόμα και τον 20ο, μετά την ίδρυση του Δημοτικού Σχολείου. Στις Καμάρες, για παράδειγμα, λειτουργούσε γραμματοδιδασκαλείο για τα παιδιά των εργαζομένων στα μεταλλεία.

Σήμερα διασώζονται 264 τίτλοι της βιβλιοθήκης.

Ο Νίκος Χρυσόγελος (1780-1857) γεννήθηκε στον Αρτεμώνα. Ήταν γιος παπά. Φοίτησε στη Σχολή του Αγίου Τάφου και στη συνέχεια στη Σχολή της Πάτμου και της Χίου. Υπήρξε σχολάρχης της Σχολής της Σίφνου (1808-1821), μέλος της «Φιλικής Εταιρείας» και συμμετείχε ενεργά στην επανάσταση του 1821. Με την κήρυξη της επανάστασης παραιτήθηκε από σχολάρχης και αναχώρησε για την Ύδρα και στη συνέχεια το Ναύπλιο.

Διετέλεσε υπουργός Παιδείας επί Καποδίστρια (1829-1832), γερουσιαστής (1845), υπουργός παιδείας εκ νέου (1849) και προσωρινά Δικαιοσύνης (1850). Σχεδίασαν μαζί με τον Καποδίστρια το εκπαιδευτικό πρόγραμμα.  Έγινε επίσης δήμαρχος Σίφνου για δυο περιόδους, ενώ διέθετε την αντιμισθία του δημάρχου για τις ανάγκες της Σχολής της Σίφνου και δίδασκε αμισθί στους μαθητές της Σχολής.

Share

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: